Wat wil de vrouw?

Dit artikel komt uit de Volkskrant van 22 november 2014 en is geschreven door Nathalie Huigsluit. De afbeeldingen heb ik er bij gezocht op Google.
Verplicht leesvoer voor vrouwen!


‘Tobben over je uiterlijk is bij uitstek een sociale fobie. Je kunt zo lelijk zijn als de nacht, zonder mensen om je heen lijd je er niet onder’
Psycholoog Iman Baardman, specialist op het gebied van ingebeelde lelijkheid

Wat wil de vrouw?

Ogen zijn de spiegels van de ziel

Ogen zijn de spiegels van de ziel

Een beginnende fronsrimpel  zette journaliste Nathalie Huigsloot (45) ertoe een boek te schrijven, Het Botoxdilemma. Waarom vinden vrouwen zichzelf altijd lelijker dan ze zijn? En waarom zien mannen dat niet?

Tjonge, ik begin behoorlijke putten in mijn kont te krijgen, hè?’, prakkiseer ik tegen mijn vriend, terwijl ik mijn achterwerk bestudeer in de spiegel.

‘Ik zie niks. Je hebt prachtige billen, hoor’, antwoordt hij.

Ik zoom nog wat verder in op mijn spiegelbeeld. ‘Ik zie anders duidelijk cellulitis.’

‘Je beeld wordt vast vertekend doordat je je billen moet draaien om ze in de spiegel te bekijken’, oppert hij. ‘Als je er recht tegenaan kijkt, zie je het niet.’ ‘O, is dat het?’, roep ik verheugd. En ik ben weer gerustgesteld.

Tot de volgende zomervakantie, waarin ik dankzij mijn bikini opnieuw bezeten raak van de gedachte dat mijn achterwerk tekenen vertoont van wat Daphne Deckers een ‘broccolikont’ noemt. ‘Maak er anders eens een foto van’, stel ik mijn vriend wetenschappelijk voor. Dan zie ik dat mijn onderzoeksobject wel degelijk de gewraakte sporen vertoont.

‘O, dat’, zegt mijn vriend schouderophalend. ‘Bedoelde je dat reliëf?’

Goed, van je vriend moet je het dus niet hebben als je wilt weten wat de stand van zaken is betreffende je aftakeling. Van die van mij in ieder geval niet. Als ik hardop dub of ik mijn fronsrimpel zal laten wegspuiten, begint hij spontaan te gapen. Hetzelfde geldt voor vraagstukken als de hangborsten, hangknieën, wangzakken, de rode vlekjes in mijn nek die eenvoudig weg zijn te laseren, en ga zo maar door: mijn vriend ziet het probleem niet.

Toch is dat gek. Want was het niet juist de man die het uiterlijk van de vrouw zo waanzinnig belangrijk vond, dat wij vrouwen massaal bereid zijn aan onszelf te sleutelen?

Maar mijn vriend lijkt daarin niet alleen te staan. Dat bleek niet alleen uit mijn zoektocht, maar ook uit het onderzoek dat de Universiteit Utrecht onlangs deed in opdracht van Volkskrant Magazine. Het uiterlijk kan mannen lang niet zoveel schelen als menig vrouw denkt. Ze zoeken uiteindelijk een gelijkwaardige partner met wie ze lief en leed kunnen delen. In die zin zijn het net vrouwen.

En toch blijven vrouwen zich druk maken. Als man kun je 16 duizend keer tegen je vrouw zeggen dat ze juist prachtig is zoals ze is, zij blijft voor de spiegel aan haar gezicht trekken en denken: mhm, zo zou het mooier zijn. Zelfs de knapste exemplaren kunnen bloedonzeker zijn over hun uiterlijk. Waarom is dat toch? Waarom vinden vrouwen zichzelf vaak lelijker dan ze zijn? Waarom zijn ze nooit tevreden?

Er is een cartoon waarin je een vrouw voor de spiegel ziet staan. Ze is lang en slank, ziet er prachtig uit. Maar in de reflectie ziet ze een dame met een megadikke derrière. Daarna zie je een man voor de spiegel. Hij heeft een enorme hangbuik. Maar in de spiegel ziet hij een gestroomlijnde jonge god. Met een sixpack.

Sociaal vergelijken

Hoe anders vrouwen kijken dan mannen, leerde ik tijdens mijn zoektocht onder anderen van sociaal-psycholoog Pieternel Dijkstra van de Universiteit Groningen. Zij deed veel onderzoek naar jaloezie, sociaal vergelijken en het uiterlijk. ‘Mannen compenseren veel meer het ene minpunt met het andere pluspunt’, zegt ze. ‘Stel ze hebben een enorme pens, dan denken ze: maar ik heb wel een goeie kop. Vrouwen kunnen dat niet. Ook al zijn ze prachtig, dan nog kan één ouderdomsvlekje bij d’r linkeroorlel haar totaalbeeld verzieken.’

Bovendien zijn vrouwen kampioenen sociaal vergelijken. ‘En het wordt nog knap lastig om je eigen uiterlijk, zeker als dat er niet frisser en fruitiger op wordt, te accepteren als je jezelf steeds spiegelt aan andere mensen,’ zegt Dijkstra. ‘Vooral omdat degenen die we uitkiezen om onszelf mee te vergelijken doorgaans mensen zijn die er beter uitzien.’ Opwaarts vergelijken heet dat, en het geeft je het gevoel dat je niet goed genoeg bent. Het bezorgt je een vervelend gevoel over je lijf. Daarbij speelt mee dat vrouwen van nature onzekerder zijn dan mannen. Dus proberen ze zekerheid van buiten te halen. Dat heeft al die ellende tot gevolg. En bij competitie gebeurt het vaak dat je anderen naar beneden haalt om jezelf beter te voelen. Zo van: ze is wel mooier, maar ze heeft het IQ van een koe.

Derde oog

Mannen begrijpen die kwetsbaarheid niet goed. Voor hen is het een non-issue. Mannen compenseren veel meer het ene minpunt met het andere pluspunt. Stel ze hebben een enorme pens, dan denken ze: maar ik heb wel een goeie kop!
Vrouwen kunnen dat niet
Het zit allemaal tussen de oren. Van de vrouw.

De Amerikaanse bestsellerschrijver en feminist Naomi Wolf zei het al in 1991, toen ze met haar boek The Beauty Myth de schoonheidsmythe probeerde door te prikken: ‘De ironie is dat de meeste mannen geen broodmagere vrouwen willen of vrouwen die voor elke rimpel naar de plastisch chirurg hollen, en dat het ons zou helpen als mannen ons dat vaker vertelden, maar het probleem is dat mannen de hele kwestie niet serieus nemen. Ze willen niet erkennen dat het een punt is waarop vrouwen kwetsbaar zijn. Vrouwen willen dat zelf ook vaak niet onder ogen zien. Het lijkt zo triviaal.’

En dat is het ook. Want wat, vraag ik mij af, levert het mij op als ik aan mijn uiterlijk ga sleutelen en bijvoorbeeld mijn fronsrimpel laat wegspuiten? Gaat mijn vriend dan meer van mij houden? En mijn dochtertje? Vinden mijn vrienden me dan gezelliger? Het antwoord is steeds nee.

En toch blijven de ingebeelde consequenties (als ik niks doe, verschrompel ik, dus doe ik er minder toe) in mijn hoofd spoken.

Tijdens mijn zoektocht zeiden vrouwen die het mes in zichzelf hadden laten zetten vaak: ‘Voor mijn man hoefde het niet, die vindt me mooi zoals ik ben, maar ik doe het voor mezelf.’

Toch is dat volgens de psychologen een vorm van zelfbedrog. Psycholoog Iman Baardman, specialist op het gebied van ingebeelde lelijkheid: ‘Tobben over je uiterlijk is bij uitstek een sociale fobie. Het bestaat alleen in relatie tot anderen. Je kunt zo lelijk zijn als de nacht, zonder mensen om je heen lijd je er niet onder. Robinson Crusoe zou er op zijn onbewoonde eiland nooit last van hebben gehad. Pas toen Vrijdag aanspoelde, zou hij ermee geconfronteerd kunnen zijn.’

Buitenstaandersblik

Dat het toch voelt alsof je voor jezelf aan je uiterlijk sleutelt heeft met de neiging van vrouwen te maken dat ze de waarheid buiten zichzelf zoeken. Terwijl mannen naar zichzelf kijken, bezien vrouwen zichzelf door de ogen van ‘de wereld’. En die wereld kijkt mee als je in je eentje voor de spiegel staat. Die buitenstaandersblik is als het ware geïnternaliseerd. Zelfs als er niemand is, kijk je nog met een derde oog naar jezelf. En door die voortdurende buitenstaandersblik worden vrouwen nog onzekerder, en daardoor identificeren ze zich ook met de voor velen onrealistische standaard zoals die in de bladen wordt voorgeschoteld. images

En dus raken ze bevattelijk voor anti-rimpelcrèmes, fillers en al die andere wondermiddelen die vrouwen aan de lopende band krijgen gepresenteerd. En voor cosmetisch artsen, die roepen dat ze in een handomdraai hun uiterlijke verval kunnen wegpoetsen.

Op tv blijven er nauwelijks natuurlijke rolmodellen over. De ene na de andere vrouwelijke celebrity verschijnt met een bewegingsloos voorhoofd. Oudere vrouwen worden vervangen door strakke of strakgetrokken modellen. Bij bosjes gaan steeds jongere – vaak zijn het nog dertigers – presentatrices en actrices voor de botoxbijl. Volgens de wonderdokters zouden ze trouwens beter nog iets eerder kunnen beginnen, namelijk al op hun 20ste, want dan oogt het eindresultaat veel natuurlijk. Dus pas op dat je de boot niet mist…

Die bevattelijkheid voor boodschappen uit het land van de uiterlijke verfraaiing komt vooral doordat in al die boodschappen de koppeling wordt gemaakt tussen schoonheid en geluk. Steeds weer zie je vrouwen ongelukkig staren naar hun verouderende gelaat. Maar hoezee! Daar is een wondercrème. En daarmee het geluk. Als vrouw moet je het leven in je gezicht vooral zien weg te smeren, spuiten of snijden, wil het leven je toelachen – lijkt het wel.

Terwijl daar nog wel wat op valt af te dingen.

‘Als je je ooit afvraagt of je gelukkiger zult zijn met dunnere billen en glanzender haar, moet je een stel fotomodellen ontmoeten’, zegt het Amerikaanse Victoria Secret-model Cameron Russell in haar door miljoenen mensen bekeken TED-talk. ‘Die hebben de dunste billen, de glanzendste haren en de coolste kleren, en zijn waarschijnlijk de meest onzekere vrouwen ter wereld. Uiterlijk is niet alles.

Prinsessen

Toch krijg je als meisje al vroeg het idee mee dat het uiterlijk wel degelijk alles is. Jongens krijgen complimenten over hun capaciteiten (‘Wat kun jij goed trappen! Hier, een voetbal’) meisjes over hun uiterlijk (‘Wat heb jij mooi haar! Hier, een prinsessenjurk’). En ook in de verhaaltjes die je krijgt voorgelezen, is het zo dat het lelijke kleine eendje pas gelukkig is als-ie een mooie zwaan is geworden. In sprookjes zijn de goeierds altijd mooi en de slechteriken lelijk. ‘In een land hier ver vandaan leefde lang geleden een rijke weduwnaar samen met zijn knappe dochter Assepoester. De stiefmoeder van Assepoester had twee gemene, lelijke dochters’, las ik mijn 5-jarige dochtertje voor. Waarna ik maar snel overging op Sneeuwwitje. ‘Er was eens, in een ver koninkrijk, een erg trotse en heel mooie koningin. Niemand mocht mooier zijn dan zij. Ze vroeg dan ook elke dag, terwijl ze in haar magische spiegel keek: ‘Spiegeltje, spiegeltje aan de wand, wie is de mooiste van het land?’ ‘U bent de mooiste, majesteit!’, antwoordde de spiegel dan. Waarna de koningin opgelucht adem kon halen.’ Al snel hoor ik mezelf bij het voorlezen dingen toevoegen als: ‘De stiefmoeder hield zich met ontzettend domme dingen bezig. Zo vroeg ze steeds of zij er het mooist uitzag van iedereen. Wat doet dat er nou toe?!’ 

Geen idee of het helpt. Laatst zat ze in ieder geval wel verontwaardigd te kijken naar het lelijke eendje. Het eendje snikte: ‘Ik ben te lelijk om te leven’, nadat hij zijn moeder tegen zijn broertjes en zusjes had horen zeggen: ‘Het was voor iedereen beter geweest als-ie nooit uit het ei was gekomen.’ ‘Ooh, wat zielig!’ hoorde ik haar roepen. ‘Niemand houdt van hem omdat ze hem lelijk vinden! Als hij uit de televisie zou kruipen, zou ik echt goed voor hem zorgen. Jij toch ook?’

Ja, zei ik, ik toch ook.

Dat die prinsessenverhalen meisjes niet onberoerd laten, is iets waar ook de Britse feministe Caitlin Moran in haar bestseller How to be a woman over schrijft. ‘Als ik terugdenk aan alle kanten van het vrouw-zijn, dan is het eigenlijk allemaal terug te voeren op prinsessen.’ Moran dacht altijd dat het een kwestie van tijd was voordat men erachter zou komen dat zij eigenlijk een prinses was, waarna ze lang en gelukkig zou leven. Dan zou de wereld haar verwelkomen. Moran: ‘De boeken, de Disneyfilms, de rolmodellen, zoals prinses Diana, de gigantische berg prinsessigheid waaraan elk meisje blootstaat, vreet zich stilletjes en verraderlijk een weg naar haar hart. Wat er zo verkeerd is aan de prinses? Nou, ik weet uit persoonlijke ervaring dat het me als volwassene enorm veel opluchting en vrijheid gaf toen ik eindelijk, voor eens en voor altijd, het idee opgaf dat ik eigenlijk in het geheim een prinses ben, of op een dag zal worden.’ Accepteren dat je gewoon een doodnormale vrouw bent die zal moeten doorpakken, hard werken en zich gedragen om iets te bereiken, kan volgens haar – als je eenmaal over de fnuikende teleurstelling van je verpletterende normaalheid heen bent – ontzettend bevrijdend zijn. Pas op latere leeftijd besefte ze: ik ben geen prinses. Ik zal iets moeten dóén.
Raar genoeg vind ik dat heel herkenbaar – terwijl ik toch ben opgegroeid als een roodharige dwerg met dikke jampotglazen op mijn besproete neus: het gevoel dat het een kwestie van tijd is voordat de dag aanbreekt waarna ik lang en gelukkig zal leven, zonder daar nog iets noemenswaardigs voor te hoeven doen. Misschien was het anders geweest als ik hartchirurg was geworden en elke dag concreet mensen voor de hemelpoort had weggesleept. Of als ik onderhoudsmonteur was en ingewikkelde dingen kon repareren.

Feministe Moran ziet het getob over rimpels als teken van afhankelijkheid. ‘Het feit dat vrouwen bang zijn om oud te worden en pijnlijke en kostbare trucs toepassen om dat voor de wereld te verbergen, zegt weinig goeds over ons. Het komt over alsof wij vrouwen ertoe worden gedwongen door de grote jongens. We komen over als stumperds. Als lafaards. En dat is wel het aller-, allerlaatste wat vrouwen willen zijn!’

RENEE ZELLWEGER

Zellweger links 2014 en rechts in 2005 (foto AD krant 21/10/14)

Zellweger links 2014 en rechts in 2005
(foto AD krant 21/10/14)

Dat gevoel bekroop mij ook toen de Amerikaanse actrice Renee Zellweger (‘Bridget Jones’) onlangs met een compleet vernieuwd gezicht op de rode loper verscheen. Het is toch een beetje zoals Chinese meisjes die hun voeten laten afbinden, uit angst met hun ware schoenmaat niet mee te mogen doen.

Dat de wereld door Zellwegers nieuwe uiterlijk even in brand leek te staan, verbaasde me wel. Die weg gaan we toch gewoon op als we slaapwandelend achter de beautyindustrie aan blijven lopen? Dat actrices de druk om jong te blijven het hardst voelen, leek me niet zo gek. De hele situatie deed mij vooral denken aan de tijd dat ik nog rookte. Als een van je rokersvrienden zei dat-ie ging stoppen, reageerde je met: ‘Wáát??’ Het stoppen van de ander was confronterend, want wat ging jij nu doen?

Zo confronterend bleek de overstap van de onschuldige ‘Bridget Jones’ naar het beloofde land van de cosmetische correcties. Heftige discussies werden er gevoerd over voor of tegen botox, niet over de kwetsbaarheid die eronder ligt. Jammer, want die kennen alle vrouwen, of ze nou smeren, diëten of tobben. Ook in mij schuilt een Renee Zellweger.

Er valt over te twisten of ze er mooier door is geworden, maar essentiëler is de vraag: is ze nu gelukkiger? Houden haar dierbaren en zijzelf nu meer van haar? Of heeft ze een afslag gemist? De afslag naar de gedachte dat al die ingrepen niks opleveren en naar het inzicht dat het vooral de spoken in je hoofd zijn die je in de handen van de cosmetisch arts duwen.

Spoken in je hoofd gaan niet niet weg door te sleutelen aan de buitenkant; sleutelen aan de binnenkant lijkt een stuk verstandiger.downloads

Als er iets is wat ik door het schrijven van mijn boek heb geleerd, is dat de onvrede over je uiterlijk vooral psychisch is. De cosmetische industrie wil je laten geloven dat het aan je spiegelbeeld ligt, maar het is je zelfbeeld.

In die zin brengt verzet tegen de veroudering je ook niet dichterbij een of andere droombestemming, het zet je op het verkeerde spoor, dat van de heilloze weg.

Ik vraag me af of Renee Zellweger in de spiegel nu wel een mooie vrouw ziet. Of ziet ze reliëf nog steeds aan voor putten?

Advertenties

Wat vind jij?

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s